Reza Pahlavi, oudste zoon van de laatste Sjah, zet zijn kaarten op hulp van Israël bij het herstel van de Perzische Pauwentroon. Het Nederlandse Comité Iran Vrij, met in de gelederen tal van politieke zwaargewichten, zit op dezelfde lijn.
DAPHNE MEIJER
Reza Pahlavi is de oudste zoon van Mohammed Reza Pahlavi, de laatste sjah. De Pahlavi-dynastie werd gesticht in 1925 door zijn grootvader, de eerste Reza Pahlavi. Het was een dictatuur gericht op modernisering en goede relaties met buitenlandse investeerders, met een geheime politie, martelkamers en de niet zo discrete steun van de CIA. Tot zover niets bijzonders, maar de Sjah en zijn adviseurs wisten al in de jaren vijftig gebruik te maken van de internationale media om zichzelf onder de aandacht te brengen en te houden. Mohammed Reza Pahlavi was een goed uitziende man, die drie keer trouwde met beeldschone echtgenotes: hij vestigde zich in de publieke belangstelling via reportages in Paris Match en Life. Exotisme, mooie vrouwen, een lach en een traan – zijn tweede vrouw stuurde hij de laan uit toen het huwelijk kinderloos bleef. Overal verschenen de fotoreportages van Mohammed, Farah Diba en de vier kinderen, tot in de Libelle aan toe. In koninklijke kring maakte het kennelijk niet uit dat de Pahlavi’s geen eeuwenoud geslacht vormden: Juliana en Bernhard bezochten in 1976 de festiviteiten ter gelegenheid van de viering van 2500 jaar Perzië.
In 1979 wierpen de Iraniërs de Pahlavi-heerschappij omver. De toenmalige sjah ontvluchtte het land met zijn gezin en vanuit Parijs landde er een toestel met oppositieleider Ruhollah Khomeini. De Pahlavi’s vestigden zich op Hawaï en ook hier bleef de pers komen, om over de opkomst en ondergang van het sprookje te berichten. Ook bijvoorbeeld Ivo Niehe voor de TV Show op reis.
SECULIERE DEMOCRAAT
Weduwe Farah Diba leeft nog en woont nu in Parijs. Af en toe komt ze nog wel eens voorbij in royalty-verslaggeving, bijvoorbeeld als er een item moet worden gerecycled over mooie juwelen, koninklijke diademen en keizerlijke kronen. Kroonprins Reza (64) verblijft al jaren in Londen en Washington. Daar presenteert hij zich als regeringsleider in ballingschap, als de beste kandidaat om na de val van de Ayatollahs te kunnen bijspringen als staatshoofd, mocht daar behoefte aan zijn. Hij beweert dat hij een seculiere democraat is geworden, na al die jaren in de VS.
De vraag is of er voor zijn diensten grote belangstelling bestaat bij andere Iraanse ballingen en bij Iraniërs in het land zelf. Pahlavi’s tegenstanders stellen dat hij zit te wachten tot de Israëli’s de regime change voor hem arrangeren. Maar zelfs als de Israeli’s hierin zouden slagen, is het de vraag of er geen grotere organisaties klaar staan om de macht over te nemen. De Iraanse oppositie vormt een labyrint van organisaties van heel verschillende signatuur, met de (voorheen?) marxistische en shia-islamitische Mohajedien Khalkh als belangrijkste organisatie, en als een ontvanger van steun van de VS. Of niet langer. Of toch weer wel, volgens het principe dat het verstandig is de vijand van iemands vijand te vriend te houden.
Reza Pahlavi blaast in de Iraanse diaspora zijn partijtje mee. Niet duidelijk is hoe groot zijn rol is en hoe zeer zijn stem wordt gehoord, maar hij ontvangt wel sinds enige tijd opvallende steun uit Nederland. Namelijk van het Comité Iran Vrij van bezorgde Nederlanders. Er bestond al een Iran Comité, dat zich sinds de jaren tien bezighield met aandacht vragen voor mensenrechtenschendingen in Iran, bijvoorbeeld tegen GLTBIQ-gemeenschappen. Dit Iran Comité lijkt, aan de website te zien, niet langer actief. Iran Vrij bestaat nog niet zo lang, maar timmert des te harder aan de weg. Verbindende schakel is Ronnie Naftaniel, die sinds het prille begin lid was van de bestuur van het Iran Comité en die nu actief is in Iran Vrij. Voor de rest is Iran Vrij iets nadrukkelijker een reservaat voor oud-politici. Het bestuur en de Raad van Advies bevatten een aantal zeer bekende gezichten: Afshin Ellian, Gert-Jan Segers, Uri Rosenthal, Keyvan Shahbazi en met in de Raad van Advies onder anderen Maxime Verhagen, Ferdinand Grapperhaus en Ronald Plasterk. Wie de pro-Israël beweging volgt, herkent hoe dit comité overlapt met het Umfeld van het CIDI, het Centrum Informatie en Documentatie Israël.
BELANGRIJKSTE OPPOSITIELEIDER
Iran Vrij heeft kroonprins Reza Pahlavi omarmd als de belangrijkste oppositieleider van Iran, wat bijvoorbeeld blijkt uit het bericht dat Ronnie Naftaniel en Uri Rosenthal in juli 2025 volgens het X-account van Iran Vrij te gast waren op een grote conferentie in München die georganiseerd was door de politieke beweging van Reza Pahlavi. In maart van dat jaar was Reza Pahlavi zelf nog uitgenodigd door VVD-Kamerlid Ulysse Ellian, de zoon van Afshin Ellian, om in Den Haag te komen praten met de vaste Kamercommissie van Buitenlandse Zaken. Die afspraak werd overigens afgezegd, net zoals een eerdere afspraak in december 2024 niet door ging.
De pro-Israëlische Nederlanders in het comité weerspiegelen de politieke afweging die Reza Pahlavi kennelijk zelf ook heeft gemaakt: de keuze om zijn lot te verbinden met Israël en expliciet pro-Israëlische westerse politici. Pahlavi bracht in het voorjaar van 2023 een bezoek aan Israël, waar hij zich liet fotograferen voor de ingang van Yad Vashem, het Holocaust Centrum in Jeruzalem. Ook een foto met de Netanyahu’tjes kon niet uitblijven, die gewoon op X te vinden is. Van de kant van het comité Iran Vrij in Den Haag is Ulysse Ellian ook onlangs nog in Israël gesignaleerd. En Keyvan Shahbazi, de uit Iran gevluchte psycholoog, liet zich in het voorjaar interviewen door het You-tube kanaal van Christenen voor Israël, over hoe de Iraniërs de Israëli’s als hun bevrijders zien.
De twaalfdaagse oorlog tussen Israël en Iran van afgelopen zomer heeft de interesse voor regime change in Iran doen opflakkeren. Het onderdrukkende regime van Ayatollah Khamenei en president Masoed Prezeshkian verdween echter na het staakt-het-vuren weer achter een gordijn van westerse desinteresse. In december 2025 brak in Iran opnieuw een opstand uit. Of ongeregeldheden, of een revolutie – dit is afhankelijk van de duider of de spreker. Opvallend verschil met de eerdere protesten van Iraniërs tegen het regime van de moellahs en de Iraanse Revolutionaire Garde was de rol die dit conflict ging spelen in het westen. Het buitenlands protest werd hier in Nederland onderdeel van de ‘culture war’ tussen ‘rechts’ en ‘links’, tussen pro-Israëlisch en pro-Palestijns.
Een ander verschil is dat de afgelopen maanden Reza Pahlavi meer op de voorgrond is getreden. Meer en meer westerlingen zoeken naar een focus, een aanhechtingspunt voor de zo gewenste verandering, iemand die als een leider van de Iraanse diaspora naar voren kan worden geschoven om de boel over te nemen zodra de kans zich voordoet. Pahlavi’s naam wordt in dit kader nu vaker genoemd dan bij eerdere volksopstanden. Hij lijkt de grens overgestoken van een onbekende ‘O ja, die, die heb je ook nog’ naar iemand die door Iraniërs in de diaspora, ook hier in Nederland, wordt gezien als leider van het verzet. Nadrukkelijk niet door alle Iraniërs hier, maar hij lijkt in opkomst. Vooral bij de jongere generatie, die het (schrik)bewind van zijn vader natuurlijk nooit hebben meegemaakt. en Pahlavi zegt en schrijft de juiste dingen: hij blijkt naar eigen zeggen een seculiere democraat in hart en nieren. Zo zien wij onze leiders graag, dus Reza Pahlavi’s naamsbekendheid en populariteit stijgt, vooral bij ons, de toekijkers.